© Illustratie 2: Maarten Hoekstra

Niet snappen is schrappen, zei de Staatssecretaris: de taal en de moraal…

© Illustratie: Maarten Hoekstra

© Column Van horen zeggen….: Saul Koster

 

Niet snappen is schrappen*), zei de Staatssecretaris: de taal en de moraal…

Op woensdag 29 januari sprak de Vaste Tweede Kamercommissie VWS over (het falen van) de GGZ. Het debat werd overigens stevig beïnvloed door de Haagse zitactie van Charlotte Bouwman.  Er vielen in het debat onder andere twee dingen op: de taal en de ‘moraal’.

Om met dat eerste te beginnen: de taal. Je mag met goed recht verwachten dat gesprekken over ggz hulp (in de Tweede Kamer, op straat, in de GGZ zelf, en waar dan ook) eerst en vooral gaan over goede hulp aan mensen die lijden onder psychische aandoeningen. Hulp en steun die naadloos en op zo kort mogelijke termijn moeten aansluiten bij de dringende hulpvraag. Sinds jaar en dag laten de wachtlijsten zien dat we als samenleving en zeker als ggz niet in staat zijn om dat te bieden. Je verwacht dat Staatssecretaris Blokhuis en de leden van die Tweede Kamercommissie met pijn in hun hart, betrokkenheid bij de problematiek en empathie met mensen in nood het gesprek gaan voeren. Doel: doen wat er gedaan moet worden. Maar met toenemende verbazing en wrevel krijg ik het gevoel dat het debat over heel andere zaken en onderwerpen gaat dan over mensen helpen. De taal zou net zo goed in de Commissie Economische Zaken of in de ambtelijke ondersteuning voor Buitenlandse Handel gevoerd kunnen zijn. Een greep uit de discussie: de markt, hulp en steun als producten, reclamefolders met een aanbod, de regie van particuliere zorgaanbieders, perverse prikkels voor omzet, bedrijfsvoering, dwangmiddel voor aanbod, aantrekkelijke ggz, verzekeraars, aanbieders, piramide, geloof in de markt. En zo zijn er nog wel een tiental woorden gebruikt die staan voor een andere benadering dan wordt gevraagd door mensen die wanhopig hulp nodig hebben. Ik had van de week al Jurgen van den Berg op NPO1 horen spreken over consumenten toen hij het had over mensen die (psychische) hulp vragen. Maar goed. De taal in de Vaste Kamercommissie staat voor een benadering die niet gaat leiden tot betere zorg. Staatssecretaris Paul Blokhuis roept meerdere keren dat er veel contact is met MIND. U weet wel, die koepel van een aantal patiënten- en cliëntenverenigingen, maar die zelf liever als stichting door het leven gaat. Dat zal wel beter klinken voor sponsors en subsidiënten. Je zou verwachten dat die cliëntenkoepel dat taalgebruik (en vooral daar waar het voor staat, namelijk afstand tot en onbegrip voor mensen die hulp nodig hebben) eens flink zou aanpakken. Nee, wie de site bekijkt ziet dat er opvallend veel overeenkomst is met het politieke jargon……………. Ik ben vast niet de enige die zich afvraagt waarom het is zoals het is. Om met de sympathieke maar niet zo sterke bewindsman te spreken: Niet snappen is schrappen.

En dan de moraal van het verhaal. Eigenlijk zijn er twee keuzes. Een: De zorg is een markt. De marktwerking bepaalt hoe duur en hoe goed die zorg kan zijn en wanneer hulpvragers worden voorzien van wat ze nodig hebben. De overheid is een machteloze producent van (beleids)nota’s en toch wel wat morbide debatten als voornoemd. Twee: Zorg is geen (markt)product, maar een morele verplichting die we als samenleving hebben. De Staatssecretaris kan niet kiezen. Niet omdat hij dat niet wil, maar omdat hij daar niet toe in staat is. Hij roept (alweer) dat de patiënten en cliënten in de GGZ, onder andere via MIND hebben laten weten dat ze toch willen meewerken aan die marktconstructie. Maar initiatieven zoals van Charlotte Bouwman en van kleine vrijwilligersorganisaties in het veld van de ggz, stellen het belang van mensen die om hulp vragen wel als primair uitgangspunt. Ze tonen daarmee tegelijk aan dat al die overlegcolleges en wat ik maar noem ‘etalage’ organisaties in de hulpverlening het falende systeem van de ggz in stand houden. De een is afhankelijk van subsidies (MIND) en de ander kan mooi winst maken in vele en ruime niches die de ggz laat bestaan. Er zijn Kamerleden die met stemverheffing bedelen om een overheid die de ethische waardigheid van ggz-hulp boven het financiële gewin van aandeelhouders en bestuurders stelt. Idee: Alle koepels en stichting die hulp bieden aan mensen in psychische nood en/of zeggen dat ze hen vertegenwoordigen moeten worden geleid door (ervaringsdeskundige) vrijwilligers die professionals met een vak aansturen……… Ik ben zeker niet de enige die behoefte heeft aan een andere moraal in de hulpverlening. Om met de spartelende en goedwillende bewindsman te spreken: Niet snappen is schrappen.

*)            Staatssecretaris Paul Blokhuis verwijst naar een opmerking van minister Hugo de Jonge over de bureaucratie in de zorg. Tijdens een interview in de TV-talkshow Jinek (februari 2019) zei hij letterlijk: Het is snappen of schrappen. Hij sprak over zogenoemde schrapsessies in onder andere de verpleeghuiszorg. ‘Als je gaat schrappen dan moet je er ook echt mee kappen.’, zei de bewindsman toen, met gevoel voor eindrijm, dat moet gezegd.